Translate

martes, 15 de marzo de 2016

GAMELA NUN MAR DE PEDRA



Gamela nun mar de pedra




  Por estribor xa non se ven salseiros nin vagallóns,
tampouco asoman por proa aquelas ondas tendidas ao sol, 
por diante tan só estes campos de herba, marea infesta de bocho 
que alimenta as leiras por onde agora vou, 
en compaña dunha árbore que se mexe co vento 
e achega os seus papos de ameneiro ramplón.


 
 
 Fun gamela de mar, de raño e de liña, de rapeta e de bou,
voguei pola Insuavela, por Espiñeiro e pola Toxa menor.
Levei comigo un pano antigo prendido no mastro
que subiamos e baixabamos para conter o clamor,
dun mar embravecido que asustaba a todos 
co rebumbio de axitadas augas xogando con nós.


  
Deitada nun mar de pedra onde envorcou,
  está a gamela vella que un día navegou.
Lembro todo o que pasou de proa a popa,
e de babor a estribor.



 
 
 Xa non vexo nin sinto o mar, 
cuberto cun manto de néboa que o cegou,
Ás veces creo escoitalo cun asubío polo arredor
que se achega e se vai coma aqueles paxaros
famentos que pousaban no corredor.

Agora tan só me visitan as chuvias, as néboas
e as follas do mastro sen flor,
que inundan o plan da gamela coma unha lagoa interior,
pronto chegarán as ras, os grilos e os tritóns a escacharme
os ouvidos coas voces dun estridente cantor.  


 




Deitada nun mar de pedra onde varou,
segue a gamela vella que un día navegou.
Lembro todo o que pasou de proa a popa,
e de babor a estribor.

Tan só queda agardar pola couza e a putrefacción,
de sempre, os mellores remedios para o final redentor,
daquela tan só quedarán as pedras onde un día chorou,
aquela gamela vella que un día naufragou.   

Xa non lembro nada, xa todo pasou,
de proa a popa e de babor a estribor.


 Exidio Cuíñas




adicado á "Ubaldina".
localización imaxes: A Pastora
(Cambados)
Outono 2016
 


martes, 23 de febrero de 2016

Gamelas de Cambados



Mariscadoras no Serrido. Cambados


Máis dunha vez teño falado das gamelas de Cambados referíndome a elas coma unha tipoloxía de embarcación tradicional propia. Seguramente esta apreciación é esaxerada e froito da miña condición de cambadés pero a realidade é que nin tan sequera está recoñecida como tal e a día de hoxe, as únicas gamelas que gozan de predicamento entre a comunidade mariñeira sabionda son as coruxeiras, as da Guarda e a de Cabo da Cruz





 









Gamela coruxeira:
Encontro de Embarcacións Tradicionais. Muros 2009


 










 Gamela da Guarda:

 















Gamela de Cabo da Cruz:

Cabo da Cruz albergou a XII Encontro de Embarcacións Tradicionais de Galicia. 2015
 



Gamela de Cambados:



Pero como somos teimudos e cambadeses, imos continuar a reivindicar a Gamela de Cambados coma unha embarcación tradicional de primeira magnitude non só polo acervo cultural inherente a esta embarcación senón tamén pola súa beleza e excelentes condicións para a navegación.  

Certo que as gamelas tamén se construían noutras localidades da ría de Arousa pero se cadra en Cambados é onde a gamela cobra unha especial relevancia e sentido. Hoxe en día desaparecidas da nosa vista e case da nosa memoria colectiva, as gamelas foron nun tempo atrás unha das embarcacións máis numerosas e populares nos vellos portos de Cambados e San Tomé.



Porto de Cambados pola parte sur. (Imaxe J. Bellver. Anos 50)



Dende logo, a condición de Cambados como “fondo de ría” e o enclave na zona intermareal Umia-Ulla, facían da gamela unha embarcación especialmente navegable en zonas de escaso calado. Empregábanse especialmente para o marisqueo a flote se ben, tamén para a pesca con liña e as chamadas artes menores. Podían chegar até os 7,50m de eslora e aparellaban en vela latina con martelo.


detalle: Aparello de vela latina con martelo

 gamelas ao rastro antigo (marisqueo a flote):


 
 




ao medio mundo:




  
características:




Cando falamos destas gamelas, non podemos determinar unha eslora de referencia, había distintos tamaños dependendo da arte para a que se construía e sabemos que as había grandes, chegando algunhas a superar os 7 metros de eslora. 

 
O normal era unha distribución de cuberta semellante as dornas, con tilla e cadeira, moi cheas de proa e afiadas na popa se ben, o espello variaba en función das preferencias do armador. Pero quizais a característica principal era a quilla pronunciada para aguantar pano e evitar a deriva, isto as facía máis mariñeiras e manexables para navegar a vela.
gamela a carón dunha dorna mca

As gamelas compartían espazo nos portos de Cambados coas dornas (a maioría dornas mecas tanto de tingladillo coma de tope) e imaxino que mesmo competirían entre elas para ver cales eran mellores "apurando o pano", e aínda que as dornas semellan invencibles neste aspecto, moitos vellos aseguraban que as gamelas ben armadas non quedaban atrás, sobre todo navegando en rumbos abertos, na bolina imaxinamos que a vantaxe sería clara en favor das dornas.



Non era doado para as gamelas de Cambados facerse ver e así, xunto coas chalanas e loritos, ocupaban un lugar discreto entre as xigantescas lanchas do xeito, as dornas mecas e mesmo algún que outro galeón.
 

Chalana na proa de dúas dornas mecas. O Borrón. San Tomé-Cambados


Chalana amarrada pola póa dun galeón. Porto de Cambados.


Fai uns anos, o Clube Mariño Salnés elaborou un proxecto para facer un “gamelón” de 7,20 m de eslora se ben, aínda non se iniciou a construcción e de momento tan só estan feitos os planos. Actualmente o CMS está inmerso no GAC-Mariña Tradicional Porto de Cambados, un proxecto que pretende a recuperación integral do antigo porto de Cambados para recuperar a imaxe do porto e habilitalo como espazo dinamizador da cultura marítima local.  


Lavadoiro. Porto de Cambados


E dentro dese proxecto integral do Porto de Cambados, gustaríanos recuperar a imaxe dunha gamela de Cambados amarrada no porto. Certo que non seríamos os primeiros e fai uns anos, concretamente en Vilanova de Arousa, construíuse unha gamela, unha fermosa embarcación de nome Descalsiña aparellada con vela latina:


  

..., daquela, volveríamos a ter en Cambados unha das súas tipoloxías máis ilustres, devolvendo identidade ao porto e a toda a vila. Ogallá algún día poidamos ver na praia de San Tomé unha escena como a imaxe de abaixo, onde uns homes se afanan en arranxar unha gamela, a Lola.


Arranxando a Lola. Praia de San Tomé.




de remate:
 Gustaríanos dende logo recuperar para Cambados unha tipoloxía de embarcación tan senlleira coma calquera outra, tan digna coma a que máis. Con ela gañaron o sustento centos de familias cambadesas durante anos e para moitos nenos foi a primeira escola para a aprender o oficio de mariñeiro ou se cadra, o oficio de vogar a contracorrente. 

Vivimos tempos nos que todo semella conxurarse coa destrución dos recursos naturais. As nosas rías non escapan deste andazo de ignorancia e desfeita: a prórroga de Ence até que os nosos fillos sexan vellos ou a Lei de Acuicultura que quere converter a nosa costa en parcelas baratas para a explotación insostible e contaminante do monocultivo acuícola, ameazan con implantar un xeito de explotación masivo dos recursos até esgotalos. É a estratexia económica das multinacionais, a de explotar os recursos dun territorio até o límite, cobrar beneficios e retirase a outro sitio onde gobernen monicreques que aplaudan e permitan os seus métodos. Que aquí non suceda depende de nós. 

Dende este blog dicimos: SI as gamelas, SI as embarcacións tradicionais, SI a pesca artesanal, responsable e sostible e NON á destrución dos nosos recursos, da nosa cultura e do noso mar.

imaxes:
arquivo Boudevara.blog
arquivo Confraría de pescadores San Antronio de Cambados.

jueves, 28 de enero de 2016

MANIFESTACIÓN ENCE FÓRA

Pontevedra Viva

A plataforma ENCE Fóra convoca unha gran manifestación o venres contra a prórroga

 
Unha gran manifestación contra Ence e a prórroga que lle permite continuar até 2073 na Ría de Pontevedra percorrerá o proximo venres 29 de xaneiro as rúas de Pontevedra.  

Partirá da praza da Ferrería ás 20.30 horas e percorrerá o centro da cidade cun percorrido que aínda non se determinou. 


A convocatoria acordouse este martes durante a reunión da plataforma Ence Fóra celebrada pola noite na sede da Federación Castelao e é xa a terceira pata das accións de protesta pola concesión da prórroga que anunciara a fronte anti Ence.

O luns, horas despois de que Ence dese a coñecer que o Goberno lle concedera a prórroga por 60 anos, a plataforma Ence Fóra, co goberno local, a APDR e a Federación Castelao á fronte, anunciaba xa que a desición tería contestación social, xudicial e política.

A condena política xa a realizaron o goberno local (BNG) e os grupos da oposicón PSdeG-PSOE e Marea Pontevedra; a xudicial xa está en marcha en mans dos servizos xurídicos municipais. 

Agora chega a quenda da resposta social!
 
Redacciónfonte: Pontevedra Viva

miércoles, 27 de enero de 2016

Ence, Mangouras, Rajoy y otros chicos del montón


Afundemento do Prestige. Imaxe Xurxo Lobato


Costa crer que os que mandaron o Prestige ao quinto pino (lémbrar as palabras do ex-ministro Álvarez Cascos), os mesmos que acaban de ratificar a renovación da concesión de Ence que ven a hipotecar outros 60 anos á recuperación da Ría de Pontevedra, aplaudan a un tempo a condena do capitán Mangouras a dous anos de cárcere por “delito medioambiental”...,
Viva Ejpaña!







 


Poucas veces este blog se mete en leas políticas, pero estes temas van máis aló de consideracións partidistas e na miña opinión expresada libremente a través deste blog, trátase das maiores inxustizas cometidas contra o mar e contra Galicia en todos os tempos. E vou a tentar explicar resumidamente o porqué:
 
1.      ¿Que prestixio internacional tería un país se o comandante dun avión que sobrevoa o seu espazo aéreo informase ás autoridades competentes dun problema nos motores e solicitase axuda para tomar terra e como resposta se lle dixese que marche o máis lonxe posible.., en particular ao 5º pino?

Seguramente pensaríamos que isto é imposible nun país civilizado e tan só podería acontecer nun lugar moi afastado socialmente de nós. Ben, pois isto precisamente foi o que pasou aquel día co Prestige, cando o Ministro de Fomento (que estaba de caza), contestou da seguinte maneira ás reclamacións do capitán Mangouras para entrar nun porto refuxio antes de que o barco puidera derramar o cru (naquel momento simplemente tiña avaría nos motores e en consecuencia o buque estaba sen goberno)



Transcrición das ordes do Ministro de Fomento no xuízo do Prestige:


Las instrucciones de Álvarez Cascos fueron tajantes. "Sólo querían una cosa: que lleváramos el barco lo más lejos posible", se quejó entonces un responsable del barco.
- Bien lejos, sí, ¿pero hacia dónde?, preguntó un técnico en medio del caos de la sala de crisis.
- Rumbo 325. Noroeste, respondió un tercero, que parecía tener información.
- Sí, pero ¿hasta dónde? ¿Hasta América acaso?
- Zona SAR, le contestó.
-¿Hasta dónde?
- "¡Que lo lleven al quinto pino!", llega a decir un ministro.





Para a maioría dos técnicos, a decisión urxente adoptada polo Ministerio de Fomento que pilotaba Álvarez Cascos de afastar o petroleiro o máximo posible da costa provocou una “traxedia medioambiental xigantesca”.




"Paseo" do accidentado Prestige ao longo da costa galega.

 
2.      O Señor Mariano Rajoy, por entón portavoz do Goberno de Aznar (tamén coñecido polo alcume do Señor de los Hilillos), ven de conceder a ENCE, unha das empresas máis contaminantes de Galicia a renovación por 60 anos máis para seguir facendo pasta de papel na Ría de Pontevedra, cousa que ben facendo dende 1958 por concesión outorgada polo goberno de Francisco Franco.


Ence.Imaxe: www.worpress.com




Que ENCE é unha das empresas máis contaminantes de Galicia o expón claramente un informe de Grenpeace logo de realizar un estudo de impacto medioambiental considerado como o máis serio e independente dos realizados até agora.
“En Galicia, Ence y Elnosa son los dos principales puntos de contaminación por sus emisiones de mercurio, organoclorados y otros contaminantes a la ría de Pontevedra, sustancias muy peligrosas para la salud humana”. (La Voz de Galicia 11/02/2008).



Rajoy.  Imaxe: www.el mundo.es


Folga dicir que até hoxe, non coñecemos ningún outro realizado polas moitas administración que en teoría deberían velar pola defensa medioambiental de Galicia, mesmo na resolución da directora xeral da "Sostenibilidad de la Costa y del Mar” se establece que: “el plazo adicional otorgado a Ence supera los 50 años inicialmente previstos para este tipo de concesiones”.

Dende logo, todos sabemos da controversia e mesmo división da cidadanía sobre a permanencia ou non de ENCE na Ría, pero o que non se entende e como un presidente dun goberno en funcións que a día de hoxe non sabe se vai seguir na Moncloa, pode asinar unha resolución (co beneplácito do Ministerio de Agricultura, Alimentación y Medio Ambiente) onde se hipoteca a rexeneración medioambiental e socioeconómica da maior planta produtiva da provincia de Pontevedra como é a propia Ría de Pontevedra.







3. Expostos os dous puntos anteriores, o que compre agora e relacionar unha cousa con outra. Sorprende que ambas resolucións se adoptasen e se desen a coñecer á opinión pública no mesmo día, porqué?

A razón semella evidente e aínda que non vou ser eu quen cuestione a independencia do noso sistema xudicial, penso que podo permitirme xogar a relacionar ambas cousas. E así, resulta curioso que unha medida que vai suscitar a repulsa dunha boa parte da cidadanía que apoia as teses de entidades e grupos naturalistas (agrupados a maioría baixo a plataforma Ence Fóra), sexa contrarrestada pola condena “pública” e “exemplar” do Señor Mangouras coma único responsable da desastre ecolóxica causada pola contaminación do Prestige. Manda carallo! 


Mangouras. Imaxe: www.laopinioncoruna.es

Non quero estenderme máis, simplemente recordar anteriores entradas onde manifestaba o meu apoio ao capitán Mangouras, postura que manteño se cadra agora con máis rabia aínda. E tamén lembrar artigos anteriores onde se deixaba entrever que isto ía acontecer por que vivimos nun país que aínda ten que percorrer un longo camiño para entender que a maior riqueza que temos é precisamente a nosa riqueza natural. Agardo que cando se cheque a entender non sexa demasiado tarde.(O Capitan Kid) 







Enlace dun artígo de Xabier Vazquez Pumariño "O Prestige segue a Naufragar" (Praza Pública. 14 Nov de 2013), escrito logo de coñercerse a primeira setenza do caso Prestige en 2013.





E como reflexión final: É a nova Lei de Acuicultura que queren aprobar un novo Prestige para as nosas Rías?

martes, 12 de enero de 2016

XOGUETES DE REIS

Meu fillo Mauro a bordo da Muller de Balboas (Dorna de Tope)

Vímolo fai uns días, cando os "Reis Magos" deixaron nas casas unha chea de agasallos tecnolóxicos moi distintos daqueles que levaron ao neno Xesús cando naceu. Tablets, teléfonos de última xeración e cousas polo estilo, enchen agora as casas de sons metálicos xerados por ordenador que veñen a substituír a algarada dos rapaces da miña época estreando bicicletas polo Paseo da Calzada onde daquela, aprendiamos a montar en bici a base de petar contra todas e cada unha das árbores do citado paseo.
En todo caso, soños distintos para o neno de sempre que levamos dentro.






Pero non sempre foi así e sen ir moi lonxe, nada máis que aos tempos do meu pai, a maioría dos nenos construían os seus xoguetes e os Reis Magos normalmente viñan en forma de algunha peza ou ferramenta para poder fabricalos. Ese foi o meu caso neste ano, onde os Reis trouxéronme imaxes e lembranzas, ferramentas coas que poder refacer aqueles tempos de cando meu pai e meus tíos, fabricaban os seus barcos para logo enredar con eles na praia do Pombal, xusto a carón da casa onde vivían. Se cadra sen sabelo, aqueles nenos xogaban a cultivar un xeito de cultura marítima, o Maquetismo Naval..., e mesmo tamén, a fabricar os seus propios soños.


Barcos de guerra/Guerra de barcos:

Ollando estas imaxes que semellan de verdade, imaxino a aqueles nenos metidos na auga até o embigo imitando o son dos disparos dos canóns e o avance dos torpedos, berrando ordenes como se fosen parte da tripulación, colocando os barcos en disposición táctica ou elaborando estratexias para "afundir" as flotas inimigas. Posiblemente hoxe en día isto non sería un agasallo de Nadal politicamente correcto pero seguro que aqueles nenos pasaban olimpicamente das parvadas dos adultos de hoxe en día porque eles seguro que tan só querían xogar coas maquetas que tanto tempo lles levaba elaborar. 



























O Pombal co muro e o piorno da Casa da Cabana ao fondo.

nota: algunha destas maquetas foron cedidas á colección Fundación "Raquel Chaves" do Museo Galego da Infancia e do Xoguete.



Veleiros:

Naquel tempo, aqueles rapaces familiarizábanse rapidamente coa terminoloxía mariña e o arte da navegación a vela e imaxino que moitas veces soñarían con pilotar un deses barcos de verdade.


 


















  






























 
Certo que non todas as maquetas as confeccionaban eles mesmos, ás veces contaban coa axuda dos seus mestres, un deles meu avó, o maquetista do Museo Naval de Pontevedra Egidio López Padín, e outro, o seu primo Alvarito, o dono dos antigos Estaleiros "Padín" ubicados no Pombal (Cambados), a quen moitas veces lle "tomaban prestadas" algunhas maquetas de balandros para soltalos polo mar abaixo a ver cal era o que "máis corría".  Seica máis dunha vez meu pai e os meus tíos levaron algunha reprimenda por esta lideira de andar a probar os barcos "sen permiso", sobre todo tendo en conta que a maioría destas maquetas eran prototipos que logo se construían de verdade.






Estaleiros de Alvarito (Sr. Padín):

Xa falamos máis dunha vez neste blog deste estaleiro practicamente descoñecido para a inmensa maioría dos cambadeses (Balandros de Cambados). E non sendo por catro vell@s que poidan quedar por San Tomé, para o resto de Cambados, estes estaleiros xamais existiron. Pero existiron, e este Nadal por fin din topado cunhas imaxes que levaba moito tempo na súa procura, algúns dos barcos construídos por Alvarito (ou Sr. Padín), o meu particular agasallo de Reis.


 motoveleiro:






No mar (Cambados ao fondo)

Balandro "Yago":

en maqueta

no mar:





   
 Balandro "Niní":

Se cadra un dos barcos máis significativos construídos no estaleiros de Alvaro Padín foi o balandro "Niní", chamado así en recordo de Eduardo López Padín (Nini), primo de Alvarito e a un tempo meu tío avó falecido con tan só 28 anos cando exercía de 1º Oficial do Vapor "Iberia" e a quen menciono na entrada adicada ao mercante Artico.

antes da botadura:





nota: aínda que resulta difícil identificar aos que aparecen na imaxe, si podo dicir que o señor da dereita é o meu avó Egidio López Padín e os nenos que abraza, imaxino que serán algúns dos meus tíos. O que está no centro co pantalón de peto diría que é Alvarito, máis que nada porque teño outras fotos del coa mesma vestimenta e o mesmo peiteado:

Alvarito. Horta da Casa da Cabana. (Corvillón-Cambados)




no mar:




probando:



De pé Alvarito e ao timón ?























Botadura:


Rampla de varada peirao de Cambados (brazo norte)



Confeso que esta imaxe fixo que abrollasen bágoas nos meus ollos ao identificar ao meu pai descalzo xusto na proa do Niní, nese momento, máis atento ao seu esquife que á propia botadura. Co tempo tamén el converteríase en probador dos barcos construídos no estaleiro antes de adicarse profesionalmente ao mar.



Meu pai á dereita xunto co seu irmán Eduardo no centro 





















Alvaro Padín
Até aquí un pequeno retallo da historia deste estaleiro e do seu propietario Alvaro Padín "Alvarito", ambos practicamente descoñecidos en Cambados. Sirva esta entrada que comparto con vos, para tentar na medida do posible reanimar aquel espírito infantil que levou a estes homes a realizar un soño, o de transformar a escala real aquelas maquetas coas que xogaban de nenos, facendo das súa ilusións os seus propios Reis Magos.


remate:  agradezo enormemente que me facilitaran estas imaxes, como xa dixen, un verdadeiro agasallo de Reis e se alguén de Cambados lee esta entrada e por casualidade está interesado no tema ou sabe algo por algún familiar ou achegado, que non dubide en comentar calquera cousa relacionada con Alvarito, co estaleiro, ou as persoas que alí traballaron, calquera información por pequena que sexa, para min será máis que calquera mel, incenso ou mirra. Moitas gracias de antemán e seguir soñando por que ao mellor, eses soños fanse realidade.  
 



En homenaxe ao Sr. Padín "Alvarito" e a todos os que traballaron na construción de barcos no estaleiro do Pombal-Cambados.