Translate

viernes, 1 de marzo de 2019

Dorna de Tope "Meca"



Dorna de Tope "Meca"
planos e medio casco 

 


Terra de vento no mar e piñeiros na ribeira,
terra de melura e peixe na patela,
dos homes de sal en barcos de madeira.  





do poema Mar de madeira
Exidio Cuíñas. 
febreiro 2019©









Principiamos a actividade en boudevara deste ano como non, falando de barcos. Neste caso das dornas de tope e máis concretamente da súa variante “meca”.


Tipoloxía: dorna de tope
sub-tipoloxía: Meca


Dornas Mecas "de escarva". Lugar de O Borrón. Cambados

Con total seguridade, a inmensa maioría identificará as dornas mecas coas dornas de escarva propias do Grobe se ben, tamén houbo dornas de tope mecas, ou de proa lanzada, unha variante que eu penso desaparecida dende fai moitos anos. Pero quedan evidencias de que realmente existiron e eu nesta entrada, quero falar dunha desas evidencias, concretamente dunha de tope meca varada no lugar de A Cabana de Cambados en 1953.








Nese ano de 1953, case setenta anos atrás, unha dorna ficou varada fronte ao pequeno areal que había no lugar de A Cabana en Cambados, de onde seguramente non saíu nunca máis. Daquela, nese lugar de fondo de ría, onde o rio da Ucha alimentaba o muíño de mareas do saco de Fefiñáns, moitas embarcacións das consideradas tradicionais, foron abandonadas coa chegada dos motores a partir da segunda metade do séulo pasado. Moitos nenos cambadeses da miña idade seguro que aínda lembrar os últimos restos do esqueleto dun racú e dunha tarrafa que finalmente sucumbiron ao paso do tempo como tamén lle aconteceu a nosa infancia. 



Restos dunha tarrafa no lugar de A Cabana-Cambados co muíño de mareas ao fondo antes de facer o actual recheo.
 
 
Muíño de mareas de Cambados. (Páxina web concello de Cambados)



Moi preto daquel cemiterio de barcos vellos vivía un mozo con inquedanzas pola cousas de mar herdadas da súa familia paterna, sobre todo do seu pai, un home que se pasaba as tardes metido no faiado da casa arredor da luz das velas para poder traballar no seu estaleiro en miniatura de onde saíron fermosas maquetas de todo tipo de barcos. Ese mozo (hoxe un home perto dos noventa anos), chámase Eduardo e daquela sentiuse atraído polas formas daquela embarcación que el miraba dende a solaina da casa. E agardando pola seca, un día baixou até a ribeira armado de compás, lapis e papel para levantarlle os planos a aquela dorna de atractiva fasquía.


nota imaxe superior: detalle da antiga porta traseira da casa da Cabana onde vivía Eduardo conectada directamente co mar. Na parte inferior da imaxe apreciase o antigo esquife empregado polos da casa para ir ao "centro" da vila.






 














imaxes: fragmento do artigo do historiador Caamaño Bournacell ao maquetista naval Egidio López Padín (pai de Eduardo López). Un "Astillero en miniatura. Revista Céltiga. 1942



enlaces relacionados:
Náo Céltiga I
María del Carmen Ana


Moitos anos más tarde, no ano 2001, o Clube Mariño Salnés de Cambados quixo recuperar unha dorna de tope e foi meu pai quen me falou por primeira vez de que o seu irmán Eduardo, fixera uns planos dunha dorna de tope varada na “Cabana” se ben, pasaran moitos anos e non sabía se aínda os conservaba. Logo dunha conversa telefónica puiden saber que aqueles planos existían se ben, tiña que agardar uns meses a que meu tío viñese por Cambados a pasar as vacacións de verán. Neses meses de espera, no CMS tivemos a sorte de que aparecera un casco dunha dorna de tope no Grobe que nos gustou moito e decidímonos por restaurar integramente esa embarcación para a navegación a vela, aparcando polo momento a idea de facer unha embarcacións nova. O resultado foi a dorna de tope A Muller de Balboas, unha embarcación restaurada na carpintería de ribeira de D.Valentín Pérez Gonzalez en Combarro.



A Muller de Balboas: Tragobe 2017
















imaxe: Restauración de "A Muller de Baboas" na carpintería de Valentín. Combarro 2001



 Non foi até o ano 2015, con motivo de rexistrar en Capitanía Marítima a “Muller de Balboas” (até ese momento navegaba sen folio) cando volvín lembrar aquel plano de meu tío Eduardo. Por entón, para matricular a dorna necesitábamos un plano de formas para entregar en  Capitanía co resto da documentación e foi nese momento cando reparei que aqueles planos eran efectivamente dunha dorna de tope pero na súa variante meca.


nota: plano distorsionado para preservar os dereiros do autor




E non sería até dous anos despois, cando me xurdiu a oportunidade de poder ver a forma daquela dorna debuxada no plano. Foi baixo a supervisión de Santi, o mestre carpinteiro da Escola Aixola (curso de carpintería de ribeira 2017), cando me puxen a elaborar un medio casco guiado polo plano de Eduardo; e logo dunha chea de horas de traballo, por fin puidemos aproximar unha ollada a escala de como sería aquela dorna de tope meca varada no lugar de A Cabana no ano de 1953.





Proceso de realización de medio casco
dorna de tope "Meca"


1º.- Pasar a un taboleiro os planos a escala:











 











2º. Pasar os puntos ás pezas de madeira por liñas de auga:





 



















3º.- Unir as pezas seguindo a orden das seccións:


























4º.- Rebaixar a madeira sobrante até igualar as distintas liñas de auga:







Ferramenta usada: trencha, cepillo e bastren.





 5º: Acabado da peza: lixa, pintura e verniz:























  



6º.- Montaxe final (ensamblado) das pezas:











Medio casco dorna de tope "meca" ou de proa lanzada.

 



 remate:


 Poder reconstruír as formas dun barco partindo duns apuntes feitos nun papel e gardados durante tantos anos, foi para min algo máxico. 
Modelar a madeira a golpe de trencha, ver como paseniño van aparecendo as liñas trazadas no papel e imaxinar como sería realmente aquel barco desaparecido fai tantos anos, é unha actividade verdadeiramente reconfortante. 

Lonxe de ser un experto en modelismo naval (é o meu primeiro medio casco) puiden chegar a imaxinar o que senten os verdadeiros modelistas e afeccionados ao maquetismo naval, pechados tantas horas e días nos seus "esteleiros en miniatura". 

 
Moitas veces teño visto así ao meu pai Joaquin, tamén herdeiro desa paixón familiar polo mar e a madeira, concentrado na arboradura dos seus "navíos". E teño que recoñecer que empregar a vella trencha de meu avó e o seu pequeno cepillo "stanley" para modelar este medio caso da dorna meca de tope, foi como revivir algo que estaba aparentemente durmido. Por outra banda, pensar naquel rapaz, un novísimo Eduardo levantándose unha mañá cedo de 1953 para aproveitar a seca e poder trazar os planos daquela dorna con tanta precisión, non deixa de espertar en min unha enorme admiración pola súa aptitude inqueda e unha gran determinación. Chapeau!






agradecementos:

A meu tío Eduardo López Blanco por cederme unha copia dos planos da dorna.

Ao carpinteiro Santiago Cancelas (escola Aixola) polos seus consellos

e ao meu avó Egidio López Padín polas súas ferramentas de traballo.

  


Terra de fento no monte  
e bocho na ribeira

terra de calixe no verán 
e brétema nos ollos  
da invernía eterna.



Mar de Madeira
Exidio Cuíñas
febreiro de 2019 ©
outros enlaces relacionados:

viernes, 28 de diciembre de 2018

A arrancadeira: balandro NICOCA


Despedindo o 2018: O balandro NICOCA.



Non me gustaría despedir o ano sen facer unha arrancadeira entrada coa teima que ocupou boa parte dos contidos incorporados ao boudevara ao longo deste 2018 isto é, as pescudas sobre o estaleiro de Álvaro Padín no Pombal (Cambados). 

Desta vez, imos falar do NICOCA.









Balandro Nicoca



Dos balandros de deseño propio que se construíron no estaleiro, sabía por distintas fotografías que conservo, da existencia desta embarcación de 6.50m de eslora construído no ano 1951 e que fora vendido “a unha persoa que o levara para Cataluña”. Eses eran os únicos datos que manexaba até que inesperadamente achei unha pista que me levou a descubrir un anaco da historia do Nicoca até a súa definitiva desaparición.




Foi a través dun artigo de ]osep Lluís Savall (Centre d'Estudis i Activitats del Port de Tarragona) titulado La recuperació del Patrimoni Marítim al Port de Tarragona: Els bastiments tradicionals publicado na revista Drassana nº 7 de 1997 (1) como tiven coñecemento de que o barco fora propiedade da  Autoridad Portuaria de Tarragona e no seu momento, prevíase a súa restauración.


Ficha técnica do Nicoca Museu Porto de Tarragona.
 

(1) Revista Drassana: publicación anual de cultura martima do Museu Marítim de Bacelona dende 1989.


Cando atopei o Nicoca, o primeiro que me sorprendeu foi a imaxe mesma do barco no porto de Tarragona, unha imaxe practicamente igual se a comparamos coa que eu conservo do barco no terreo do Pombal moi preto do estaleiro onde se fixo:

 
Nicoca. O Pombal. Cambados 1951



As diferenzas apreciables a simple vista son mínimas e agás o mastro, tan só na unión dos ollos de boi de cabina e unha lixeira corrección no trazado da liña de flotación se distingue algunha variación. Polo demais, o barco semellaba non ter sufrido alteración ningunha dende a súa concepción orixinal.







Museu del Port de Tarragona

Logo de “atopar” o Nicoca, púxenme sen demora en contacto coa dirección do Museu del Port de Tarragona e foi a súa directora, Mercé Toldrá, quen me aportou a suficiente luz sobre a historia do barco como para revivir durante uns instantes a emoción de poder velo navegar de novo, aínda que só fose na miña imaxinación.

Nun primeiro momento, souben que o barco estivera activo dende o ano 1953 até 1970 e que nese tempo fora empregado como barco de recreo polo enxeñeiro director do Porto de Tarragona Eduardo Serrano Suñer e tamén, que tivera outro propietario, un notario de Gandesa que fora o que lle vendeu o barco ao Porto de Tarragona. 


Interior Museu Port Tarragona

Logo, o barco estivo exposto no Real Cub Nàutico de Tarragona até 2005, ano no que “o tempo e a climatoloxía causaron a súa desaparición definitiva”. 

Como datos interesantes aportados polo Museu de Tarragona, puiden saber que custou 25.000 pesetas e que estaba inscrito no rexistro do Museo co número MPT010.






Semanas máis tarde, a propia Mercé Toldrá facilitoume documentación que corroboraba a información anterior e mesmo me axudou a saber aínda máis sobre o Nicoca. Así, puiden comprobar que o barco fora comprado inicialmente por ese notario de Gandesa, de nome Trinidad Ortega Costa o cal adquire a embarcación en 1950 por 25.000 pesetas, aportando a metade dos cartos no momento da sinatura do documento de compravenda e outra metade no momento da recepción do Nicoca, feito que se produce en xuño de 1951 no porto de Barcelona.






 
Previamente, o barco fora inscrito na “Provincia Marítima de Vilagarcía” na lista “Especial Recreo” co folio 76 e as seguintes características técnicas:


  • Eslora: 6.5 m
  • Manga: 1.95 m
  • Puntal: 0.85m
  • Tonelaxe: 2,00



Traslado do barco:

 



Como detalle de interese, o Nicoca chegou ao porto de Barcelona o día 19 de xuño de 1951 a bordo do vapor Villafranca (construído pola Empresa Nacional ELCANO en 1948 para a navieira COFRUNA), procedente de Vilagarcía de Arousa e que se pagou por este concepto 1.997,75 pesetas.

Vapor Villafranca













A empresa consignataria foi, como non, a de Hijos de M. Condeminas, todo un referente no tráfego marítimo español e de ultramar da época.

Como dato anecdótico, un dos irmáns Condeminas, Francisco, foi director da Escola Náutica e Director do Museu Marítim de Barcelona.







A adquisición do Nicoca polo Porto de Tarragona: 

Foi chegado o mes de marzo do ano 1953 cando o seu armador, Trinidad Ortega vendeu o Nicoca á Junta de Obras del Puerto de Tarragona pola mesma cantidade pola que fora adquirido orixinalmente e a partir de aí, o barco semella que navegou regularmente até o ano 1970. O resto xa é historia e tan só podemos imaxinar as pracenteiras xornadas pola Costa Daurada navegando polo fermoso mar Balear, ese anaco do Mediterráneo fronte á costa oriental da Península Ibérica. 






Remate:
imaxe: Encontro E.E.T.T. Cambados. 2015 (Foto Luz)
Confeso que cando tiven coñecemento de que o barco fora propiedade do Museu do Porto de Tarragona, alberguei algunha esperanza de que estivese “vivo”, se cadra gardado en algún almacén como reliquia agardando tempos mellores. Mesmo pasoume pola cabeza que quizás puidésemos facernos con el para unha restauración co obxecto de sumalo á flota da Escola de Vela Tradicional de Cambados. Mágoa que as miñas pescudas chegasen demasiado tarde xa que o Nicoca desapareceu no ano 2005, curiosamente o mesmo ano en que Cambados albergaba o VII Encontro de Embarcacións Tradicionais de Galicia.




Con todo, estou contento de saber do barco, da súa historia e das persoas que navegaron nel, e revivindo a súa travesía vital, puiden por un momento sentir no meu interior ao Nicoca navegando de novo.




Agradecementos:

Quero agradecer ao Museu do Porto de Tarragona toda a información facilitada e en especial a súa directora Mercé Toldrá Dalmau, que en todo momento atendeu as miñas demandas de información aportando unha documentación moi valiosa para min.

Moitísimas  grazas, 
moltes grácies,


Exidio Cuíñas